X Światowy Dzień Ubogich

Od 13 do 15 listopada w Krakowie trwają obchody X Światowego Dnia Ubogich. Centralnym miejscem wydarzeń jest Namiot Spotkań na Małym Rynku, gdzie osoby potrzebujące mogą skorzystać z różnorodnej pomocy, ale także doświadczyć życzliwości, bliskości i wspólnoty. O jubileuszowej edycji wydarzenia, współczesnym obliczu ubóstwa i potrzebie solidarności z osobami wykluczonymi opowiada ks. Łukasz Ślusarczyk, dyrektor Caritas Archidiecezji Krakowskiej.

Pomoc, nie tylko materialna
X Światowy Dzień Ubogich przypada na niedzielę przed uroczystością Jezusa Chrystusa Króla Wszechświata. W Archidiecezji Krakowskiej obchody potrwają trzy dni – od 13 do 15 listopada 2026 roku. Tradycyjnie ich centrum jest Namiot Spotkań na Małym Rynku w Krakowie. – Chcemy, aby było to miejsce, w którym osoby ubogie, samotne i doświadczające wykluczenia społecznego znajdą nie tylko konkretną pomoc, ale przede wszystkim życzliwość, bliskość i poczucie, że nie są pozostawione same sobie — mówi ks. Łukasz Ślusarczyk, dyrektor Caritas Archidiecezji Krakowskiej.
W Namiocie Spotkań osoby potrzebujące mogą skorzystać z porad pracowników socjalnych, konsultacji prawnych oraz psychologicznych, uczestniczyć w warsztatach, grać w gry stolikowe, wziąć udział w rekolekcjach oraz przystąpić do spowiedzi. Nie zabraknie także możliwości zjedzenia posiłku oraz napicia się kawy lub herbaty. –  Zależy nam na całościowym spojrzeniu na człowieka — jego potrzeby materialne, psychiczne, społeczne i duchowe — podkreśla ks. Ślusarczyk.

Jubileuszowa edycja
Z okazji dziesiątej edycji Światowego Dnia Ubogich organizatorzy przygotowali szczególne inicjatywy, które będą towarzyszyć tegorocznym obchodom. – Jedną z nich jest akcja wolontariacka „Podziel się dobrem”. Zapraszamy Szkolne Koła Caritas, szkolne wolontariaty, Parafialne Zespoły Caritas i zespoły charytatywne oraz różne wspólnoty do przygotowania kanapek i domowych ciast, do których zostaną dołączone cytaty z Pisma Świętego. Chodzi o to, aby każdy gość Namiotu Spotkań otrzymał coś więcej niż posiłek – także dobre słowo i znak, że ktoś o nim pamięta – zaznacza ks. Ślusarczyk.
Również w innych miejscach Krakowa zaplanowano inicjatywy, z których osoby potrzebujące mogą skorzystać podczas tegorocznych obchodów. – W Centrum Dzieła Pomocy św. Ojca Pio przy ulicy Smoleńsk 4 potrzebujący mogą skorzystać m.in. z łaźni, garderoby, pomocy medycznej i metamorfoz. Z kolei w siedzibie Arcybractwa Miłosierdzia przy ulicy Siennej 5 zaplanowano konsultacje diagnostyczne z lekarzami specjalistami z Fundacji Centrum Dobroczynności Lekarskiej oraz medykami z Fundacji Przystań Medyczna – wymienia dyrektor Caritas Archidiecezji Krakowskiej.
Parafie mogą również zaangażować się w wydarzenie poprzez udział w akcji „Tytka charytatywna”, która polega na zabieraniu pustych toreb, napełnianiu ich trwałą żywnością i środkami czystości, a następnie przekazywaniu ich osobom potrzebującym.
– Jubileuszowa edycja jest okazją nie tylko do podsumowania dziesięciu lat tego ważnego wydarzenia, ale przede wszystkim do rozwijania solidarności i włączania w pomoc kolejnych środowisk — zauważa.

Iść za głosem papieża
Tegoroczne obchody odbywają się pod hasłem „Pan jest ucieczką ubogiego”, które pochodzi z Psalmu 14. Ks. Łukasz Ślusarczyk podkreśla, że słowa te przypominają o tym, że człowiek znajdujący się w trudnej sytuacji życiowej nie może zostać sam. – Bóg jest dla niego schronieniem, nadzieją i źródłem godności. Jednak to przesłanie jest również zobowiązaniem dla każdego z nas, szczególnie dla wspólnoty Kościoła. Nie możemy rozumieć go wyłącznie jako zachęty do modlitwy czy duchowego pocieszania – zaznacza
Dyrektor Caritas Archidiecezji Krakowskiej podkreśla, że wymiar duchowy jest ważny, ale wiara musi również przekładać się na konkretne działanie. – Jeśli ktoś jest głodny, potrzebuje jedzenia. Jeśli nie ma dachu nad głową, potrzebuje bezpiecznego schronienia. Jeśli zmaga się z chorobą, potrzebuje dostępu do leczenia. A jeśli cierpi z powodu samotności, potrzebuje drugiego człowieka, który zechce go wysłuchać — mówi.

Współczesne ubóstwo nie sprowadza się jedynie do braku pieniędzy, ale obejmuje także brak relacji, poczucia bezpieczeństwa, możliwości decydowania o sobie czy uczestniczenia w życiu społecznym. – Bardzo często osoby ubogie doświadczają stygmatyzacji i są oceniane przez pryzmat swojej sytuacji materialnej – zauważa ks. Ślusarczyk.
Szczególnie mocno wybrzmiewają w tym kontekście słowa papieża Leona XIV, który w orędziu na X Światowy Dzień Ubogich ostrzega przed obojętnością, którą może pogłębiać współczesna kultura cyfrowa. – Tegoroczne hasło zachęca nas, abyśmy sami stawali się dla drugiego człowieka znakiem Bożej obecności. Kościół powinien być miejscem, w którym człowiek ubogi nie musi wstydzić się swojej obecnej sytuacji, nie jest traktowany z góry i może odzyskać nadzieję. Chodzi o to, by nie tylko pomagać ubogim, ale być razem z nimi – tworzyć wspólnotę, w której każdy ma swoje miejsce – podkreśla dyrektor krakowskiej Caritas.

Być z nimi i dla nich
Według ks. Łukasza Ślusarczyka ważnym wymiarem tegorocznego przesłania papieża jest zwrócenie uwagi na to, że osoby ubogie są pozbawiane nie tylko chleba, ale również głosu i godności. – Pomoc nie może polegać wyłącznie na tym, że my – często w dobrej wierze – decydujemy, czego potrzebuje drugi człowiek. Powinniśmy przede wszystkim nauczyć się go słuchać i traktować jako partnera – zauważa ks. Ślusarczyk.

Osoba uboga nie traci prawa do decydowania o swoim życiu, potrzebach i przyszłości. Nie można więc odbierać jej podmiotowości z powodu sytuacji, w jakiej się znalazła. – Istotne jest pytanie osób potrzebujących o zdanie, uwzględnianie ich doświadczeń w planowaniu pomocy i pozostawianie im przestrzeni do podejmowania własnych decyzji – zaznacza ksiądz dyrektor.
Zdaniem dyrektora Caritas Archidiecezji Krakowskiej  prawdziwa pomoc zaczyna się wtedy, gdy przestaje się mówić o osobach ubogich bez nich, a zaczyna się rozmawiać z nimi. – Godność człowieka wymaga bowiem nie tylko tego, żeby otrzymał pomoc, ale również tego, żeby był szanowany i miał wpływ na własne życie. Rozmawiając z osobami potrzebującymi, poznajemy ich rzeczywiste problemy, zamiast zakładać z góry, że wiemy, czego im brakuje. Przede wszystkim ważna jest rezygnacja z języka, który stygmatyzuje i sprowadza człowieka do jego problemów — zauważa.
Warto również pamiętać, że człowiek potrzebujący ma nie tylko trudności, ale także talenty, umiejętności, doświadczenie i własną historię. – Nie powinniśmy widzieć w nim wyłącznie odbiorcy pomocy, lecz człowieka, który może wiele wnieść do wspólnoty. Namiot Spotkań na Małym Rynku ma służyć właśnie takiemu spotkaniu. Nie chodzi tylko o wydawanie posiłków czy udzielanie porad, ale o budowanie relacji, rozmowę i obecność. Wolontariusze mają nie tylko wykonywać określone zadania, lecz także towarzyszyć gościom, słuchać ich i być blisko – dodaje ks. Ślusarczyk.
Czasy się zmieniają — potrzeby, nie

Mimo upływu lat podstawowe potrzeby człowieka pozostają niezmienne. Należą do nich dostęp do wystarczającej ilości jedzenia, dachu nad głową, odpowiedniej odzieży czy leczenia. Zmieniają się natomiast okoliczności, w jakich ludzie zaczynają doświadczać ubóstwa, oraz jego formy. – Jeszcze kilkanaście lat temu w społecznej świadomości ubóstwo kojarzyło się najczęściej z brakiem pieniędzy i bezdomnością. Dziś coraz wyraźniej widzimy, że ma ono znacznie więcej wymiarów. Można mieć mieszkanie i pracę, a jednocześnie żyć w zadłużeniu, poczuciu osamotnienia czy braku perspektyw na poprawę swojej sytuacji – zaznacza dyrektor Caritas.

Jedną z grup szczególnie narażonych na ubóstwo są seniorzy. – Wielu z nich utrzymuje się z niewielkich świadczeń, a rosnące koszty życia, leków, energii i opieki sprawiają, że coraz trudniej zaspokoić podstawowe potrzeby. Szczególnie niepokojąca jest samotność osób starszych, które często nie mają rodziny lub bliskich mogących udzielić im wsparcia – mówi ks. Łukasz Ślusarczyk.
Kolejnym problemem jest kryzys bezdomności, który nie oznacza jedynie życia na ulicy. – Bezdomność może być ukryta – człowiek mieszka kątem u znajomych, w nieodpowiednich warunkach, w lokalu bez stabilnego tytułu prawnego albo jest zagrożony utratą dachu nad głową. Za bezdomnością często stoją nie tylko problemy finansowe, ale również choroby, uzależnienia, rozpad więzi rodzinnych i kryzysy psychiczne – podkreśla.

– Wyzwaniem jest także ubóstwo rodzin z dziećmi, osób samotnie wychowujących dzieci, osób z niepełnosprawnościami oraz osób doświadczających problemów ze zdrowiem psychicznym. Nie możemy też zapominać o migrantach i uchodźcach, którzy oprócz trudności materialnych doświadczają barier językowych, kulturowych i problemów z odnalezieniem się w nowym środowisku – wymienia dyrektor Caritas.

Ważnym problemem pozostaje również wykluczenie cyfrowe. – Coraz więcej spraw urzędowych, zawodowych i społecznych załatwia się przez internet. Osoby, które nie mają odpowiedniego sprzętu, umiejętności lub dostępu do sieci, mogą zostać pozbawione możliwości skorzystania z wielu usług – zaznacza ks. Ślusarczyk.

Wszystkie te przykłady pokazują, że dzisiejsze ubóstwo ma wiele wymiarów, dlatego również pomoc nie może ograniczać się do jednego rodzaju wsparcia. – Potrzebne jest indywidualne podejście, wsparcie psychologiczne, prawne, medyczne, socjalne i zawodowe. Człowiek powinien otrzymać taką pomoc, która pozwoli mu stopniowo odzyskiwać samodzielność. Przykładem takiego kompleksowego podejścia są działania krakowskiej Caritas. Oprócz pomocy żywnościowej udzielanej na wielką skalę w Punkcie Socjalnym czy Kuchni św. Brata Alberta organizujemy wsparcie w placówkach dla dzieci i rodzin, a także prowadzimy działania na rzecz seniorów i osób z niepełnosprawnościami – zauważa ks. Łukasz Ślusarczyk.

Pomagać na co dzień
Światowy Dzień Ubogich nie powinien być jednorazową akcją charytatywną ani wydarzeniem, o którym zapomina się następnego dnia. – Jego prawdziwy sens polega na tym, żeby obudzić w nas wrażliwość, która będzie nam towarzyszyć przez cały rok. Nie zawsze potrzebujemy wielkich przedsięwzięć ani dużych pieniędzy, żeby pomóc drugiemu człowiekowi. Czasami wystarczy zatrzymać się, zainteresować jego sytuacją, zapytać, czy czegoś potrzebuje, wysłuchać go bez oceniania. Dla osoby samotnej rozmowa i świadomość, że ktoś o niej pamięta, mogą mieć ogromne znaczenie – podkreśla dyrektor Caritas Archidiecezji Krakowskiej.

Na co dzień można robić wiele, aby pomagać. – Nie powinniśmy przechodzić obojętnie obok osób potrzebujących, ale reagować z szacunkiem i życzliwością, interesować się sytuacją samotnych sąsiadów, seniorów i osób z niepełnosprawnościami. Możemy dzielić się tym, co mamy – żywnością, ubraniami, czasem i umiejętnościami. Możemy na przykład angażować się w wolontariat parafialny, szkolny lub lokalny albo wspierać organizacje, które profesjonalnie pomagają osobom w kryzysie. Przede wszystkim nie powielajmy stereotypów i nie oceniajmy ludzi wyłącznie na podstawie ich wyglądu, sytuacji materialnej czy życiowych wyborów – zachęca ks. Ślusarczyk.

Ważnym aspektem pomocy jest również wychowywanie dzieci i młodzieży do wrażliwości na drugiego człowieka. – Stąd tak dużą rolę odgrywają Szkolne Koła Caritas, które uczą młodych ludzi empatii, odpowiedzialności i solidarności. Akcje takie jak „Podziel się dobrem” pokazują, że pomaganie może być wspólnym doświadczeniem całych społeczności – zauważa.

Wolontariat nie musi od razu oznaczać wielkich projektów. – Można pomagać systematycznie, na przykład odwiedzając osobę samotną, robiąc zakupy starszemu sąsiadowi czy poświęcając kilka godzin miesięcznie na pracę w placówce pomocowej. Chciałbym szczególnie podkreślić, że nie możemy przyzwyczajać się do widoku ludzkiego cierpienia. Jednym z największych zagrożeń współczesnego świata jest obojętność – sytuacja, w której problemy drugiego człowieka przestają nas poruszać, ponieważ uznajemy je za coś zwyczajnego albo nie naszą sprawę – zaznacza dyrektor Caritas.

– Światowy Dzień Ubogich ma nam przypominać, że nikt nie powinien być niewidzialny. Nie chodzi o to, żeby raz w roku zrobić coś dobrego i mieć poczucie spełnionego obowiązku. Chodzi o zmianę sposobu patrzenia na drugiego człowieka. O budowanie społeczeństwa, w którym nikt nie jest pozostawiony sam sobie. Wierzę, że właśnie od takich codziennych gestów zaczyna się prawdziwa solidarność. Bo miłosierdzie nie jest jedynie wielką akcją czy piękną deklaracją. Jest sposobem życia, który wyraża się w naszej codziennej obecności przy drugim człowieku – podkreśla dyrektor Caritas Archidiecezji Krakowskiej.

13 listopada, czyli pierwszego dnia obchodów w Namiocie Spotkań był kard. Grzegorz Ryś.

Biuro Prasowe Archidiecezji Krakowskiej