LIST APOSTOLSKI
\nW FORMIE MOTU PROPRIO
\nOJCA \u015aWI\u0118TEGO<\/p>\n
FRANCISZKA
\nAPERUIT ILLIS
\nW KT\u00d3RYM USTANAWIA
\nNIEDZIEL\u0118 S\u0141OWA BO\u017bEGO<\/p>\n
1. \u00abWtedy o\u015bwieci\u0142 ich umys\u0142y, aby rozumieli Pisma\u00bb (\u0141k 24, 45). To jeden z ostatnich gest\u00f3w, jakie uczyni\u0142 Zmartwychwsta\u0142y Pan, zanim wst\u0105pi\u0142 do nieba. Objawia si\u0119 Uczniom, gdy s\u0105 zgromadzeni, \u0142amie z nimi chleb i otwiera ich umys\u0142y, aby poj\u0119li Pismo \u015awi\u0119te. Tym ludziom, wystraszonym i rozczarowanym, objawia sens tajemnicy paschalnej: a mianowicie, \u017ce to wed\u0142ug odwiecznego planu Ojca, Jezus musia\u0142 cierpie\u0107 i powsta\u0107 z martwych, aby og\u0142osi\u0107 nawr\u00f3cenie i przebaczenie grzech\u00f3w (por. \u0141k 24, 26.46-47). Obiecuje On r\u00f3wnie\u017c uczniom Ducha \u015awi\u0119tego, kt\u00f3ry da im si\u0142\u0119 do bycia \u015bwiadkami tej Tajemnicy zbawienia (por. \u0141k 24, 49). Relacja pomi\u0119dzy Zmartwychwsta\u0142ym, wsp\u00f3lnot\u0105 wierz\u0105cych oraz Pismem \u015awi\u0119tym jest ekstremalnie \u017cyciodajna dla naszej to\u017csamo\u015bci. Bez Pana, kt\u00f3ry nas wprowadza, niemo\u017cliwe jest zrozumienie g\u0142\u0119boko\u015bci Pisma \u015awi\u0119tego. To dzia\u0142a r\u00f3wnie\u017c w drug\u0105 stron\u0119: bez Pisma \u015awi\u0119tego, wydarzenia z Misji Jezusa oraz Jego Ko\u015bcio\u0142a w \u015bwiecie s\u0105 niemo\u017cliwe do odczytania. S\u0142usznie \u015bw. Hieronim m\u00f3g\u0142 napisa\u0107: \u00abNieznajomo\u015b\u0107 Pisma \u015awi\u0119tego jest nieznajomo\u015bci\u0105 Chrystusa\u00bb (In Is., Prolog: PL 24, 17).<\/p>\n
2. Na zako\u0144czenie Nadzwyczajnego Jubileuszu Mi\u0142osierdzia poprosi\u0142em, aby \u00abjedna niedziela [w ci\u0105gu roku zosta\u0142a] w ca\u0142o\u015bci po\u015bwi\u0119cona s\u0142owu Bo\u017cemu, aby zrozumie\u0107 niewyczerpalne bogactwo pochodz\u0105ce z tego nieustannego dialogu mi\u0119dzy Bogiem a Jego ludem\u00bb (List Apost. Misericordia er misera, 7). Przeznaczenie w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny jednej niedzieli w ci\u0105gu Roku Liturgicznego S\u0142owu Bo\u017cemu pozwoli przede wszystkim na odnowienie w Ko\u015bciele gestu dokonanego przez Zmartwychwsta\u0142ego, kt\u00f3ry otwiera r\u00f3wnie\u017c dla nas skarbiec swojego S\u0142owa, aby\u015bmy mogli by\u0107 w \u015bwiecie g\u0142osicielami tego niewyczerpanego bogactwa. Przychodzi na my\u015bl nauczanie \u015bw. Efrema: \u00abKt\u00f3\u017c jest zdolny, aby poj\u0105\u0107, o Panie, wszystkie bogactwa jednego tylko z Twoich s\u0142\u00f3w? Jest o wiele wi\u0119cej tego, co nam umyka, od tego, co udaje nam si\u0119 poj\u0105\u0107. Jeste\u015bmy jak spragnieni, kt\u00f3rzy pij\u0105 ze \u017ar\u00f3d\u0142a. Twoje s\u0142owo ma wiele r\u00f3\u017cnych aspekt\u00f3w, tak jak liczne s\u0105 perspektywy tych, kt\u00f3rzy je badaj\u0105. Pan pokolorowa\u0142 swoje s\u0142owo rozmaitym pi\u0119knem, aby ci, kt\u00f3rzy je zg\u0142\u0119biaj\u0105, mogli kontemplowa\u0107 to, co im opowiada. Ukry\u0142 w swoim s\u0142owie wszystkie skarby, aby ka\u017cdy z nas znalaz\u0142 bogactwo w tym, co kontempluje\u00bb (Komentarz do Diatessaronu, 1, 18). St\u0105d te\u017c w niniejszym Li\u015bcie zamierzam odpowiedzie\u0107 na wiele pr\u00f3\u015bb, kt\u00f3re do mnie skierowa\u0142 Lud Bo\u017cy, aby w ca\u0142ym Ko\u015bciele mo\u017cna by\u0142o celebrowa\u0107 w jedno\u015bci zamiar\u00f3w Niedziel\u0119 S\u0142owa Bo\u017cego. \u017bycie chwilami, w kt\u00f3rych wsp\u00f3lnota chrze\u015bcija\u0144ska koncentruje si\u0119 na wielkiej warto\u015bci S\u0142owa Bo\u017cego, sta\u0142o si\u0119 ju\u017c powszechn\u0105 praktyk\u0105 stosowan\u0105 codziennie. W Ko\u015bcio\u0142ach lokalnych istnieje bogactwo inicjatyw, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 wierz\u0105cym na coraz wi\u0119kszy dost\u0119p do Pisma \u015awi\u0119tego, tak \u017ce czuj\u0105 oni wdzi\u0119czno\u015b\u0107 za ten wielki dar, s\u0105 zaanga\u017cowani, by \u017cy\u0107 nim w codzienno\u015bci i odpowiedzialni, aby \u015bwiadczy\u0107 o nim harmonijnym oraz sp\u00f3jnym \u017cyciem. Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II w Konstytucji Dogmatycznej Dei Verbum da\u0142 pocz\u0105tek ponownemu odkryciu S\u0142owa Bo\u017cego. Ze stron tej\u017ce Konstytucji, kt\u00f3ra zawsze zas\u0142uguje na to, by by\u0142a rozwa\u017cana i prze\u017cyta, przebija w jasny spos\u00f3b natura Pisma \u015awi\u0119tego, jego przechodzenie z pokolenia na pokolenie (Rozdzia\u0142 II), jego Boskie natchnienie (Rozdzia\u0142 III), kt\u00f3re obejmuje Stary i Nowy Testament (Rozdzia\u0142 IV i V) oraz jego wa\u017cno\u015b\u0107 dla ca\u0142ego Ko\u015bcio\u0142a (Rozdzia\u0142 VI). Aby pog\u0142\u0119bi\u0107 to nauczanie, Benedykt XVI zwo\u0142a\u0142 w 2008 roku Synod Biskup\u00f3w na temat \u201eS\u0142owo Bo\u017ce w \u017cyciu i misji Ko\u015bcio\u0142a\u201d, w nast\u0119pstwie kt\u00f3rego powsta\u0142a Adhortacja Apostolska Verbum Domini, kt\u00f3ra stanowi nieodzowne nauczanie dla naszych wsp\u00f3lnot (1). W tym\u017ce Dokumencie w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny jest pog\u0142\u0119biony charakter performatywny S\u0142owa Bo\u017cego, przede wszystkim wtedy, gdy w akcji liturgicznej wychodzi na jaw jego charakter realnie sakramentalny (2). St\u0105d te\u017c konieczne jest, aby nie zabrak\u0142o w \u017cyciu naszego ludu tej decyduj\u0105cej relacji ze S\u0142owem \u017cywym, kt\u00f3re Pan niestrudzenie kieruje do swojej Oblubienicy, aby mog\u0142a wzrasta\u0107 w mi\u0142o\u015bci i w \u015bwiadectwie w wiary.<\/p>\n
3. Ustanawiam zatem III Niedziel\u0119 Zwyk\u0142\u0105 w ci\u0105gu roku jako po\u015bwi\u0119con\u0105 celebracji, refleksji oraz krzewieniu S\u0142owa Bo\u017cego. Ta Niedziela S\u0142owa Bo\u017cego staje si\u0119 odpowiednim momentem tego okresu roku, w kt\u00f3rym jeste\u015bmy wezwani do wzmocnienia wi\u0119zi z wyznawcami judaizmu oraz do modlitwy o jedno\u015b\u0107 chrze\u015bcijan. Nie jest to przypadek: celebrowanie Niedzieli S\u0142owa Bo\u017cego wyra\u017ca charakter ekumeniczny, poniewa\u017c Pismo \u015awi\u0119te wskazuje tym, kt\u00f3rzy si\u0119 w nie ws\u0142uchuj\u0105, drog\u0119 do przebycia, aby doj\u015b\u0107 do trwalej i autentycznej jedno\u015bci. Wsp\u00f3lnoty znajd\u0105 spos\u00f3b, by prze\u017cywa\u0107 t\u0119 Niedziel\u0119 jako dzie\u0144 uroczysty. Jest wa\u017cne, aby w celebracji Eucharystii mo\u017cna by\u0142o intronizowa\u0107 \u015awi\u0119t\u0105 Ksi\u0119g\u0119 tak, aby dla zgromadzenia jasnym sta\u0142 si\u0119 charakter normatywny, jaki posiada S\u0142owo Bo\u017ce. W Niedziel\u0119 S\u0142owa Bo\u017cego w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny nale\u017cy uwydatni\u0107 g\u0142oszenie s\u0142owa oraz przystosowa\u0107 homilie tak, by podkre\u015bli\u0107 cze\u015b\u0107, jak\u0105 si\u0119 oddaje S\u0142owu Pana. Biskupi b\u0119d\u0105 mogli w t\u0119 Niedziel\u0119 udziela\u0107 urz\u0119du Lektoratu lub te\u017c powierza\u0107 podobn\u0105 mu pos\u0142ug\u0119, aby przywo\u0142a\u0107 wa\u017cno\u015b\u0107 g\u0142oszenia S\u0142owa Bo\u017cego w Liturgii. Istotne jest, aby nie zabrak\u0142o ka\u017cdego wysi\u0142ku, a\u017ceby przygotowa\u0107 wybranych wiernych, poprzez odpowiedni\u0105 formacj\u0119, do bycia prawdziwymi g\u0142osicielami S\u0142owa, tak jak to si\u0119 ju\u017c dokonuje w przypadku akolit\u00f3w lub nadzwyczajnych szafarzy Eucharystii. W ten sam spos\u00f3b proboszczowie b\u0119d\u0105 mogli znale\u017a\u0107 odpowiedni\u0105 form\u0119 ku temu, by wr\u0119czy\u0107 Bibli\u0119 lub jedn\u0105 z jej ksi\u0105g ca\u0142emu zgromadzeniu, aby ukaza\u0107 wa\u017cno\u015b\u0107 codziennej lektury oraz modlitwy Pismem \u015awi\u0119tym, ze szczeg\u00f3lnym odniesieniem do jej formy zwanej lectio divina.<\/p>\n
4. Powr\u00f3t Ludu izraelskiego do swojej ojczyzny po wygnaniu babilo\u0144skim by\u0142 naznaczony w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny lektur\u0105 Ksi\u0119gi Prawa. Biblia daje nam wzruszaj\u0105cy opis tej chwili w Ksi\u0119dze Nehemiasza. Lud jest zebrany w Jerozolimie, na placu przed Bram\u0105 Wodn\u0105, by s\u0142ucha\u0107 Prawa. Ten Lud, kt\u00f3ry zosta\u0142 rozproszony podczas wygnania, teraz na nowo gromadzi si\u0119 wok\u00f3\u0142 Pisma \u015awi\u0119tego \u00abjak jeden m\u0105\u017c\u00bb (Ne 8, 1). Podczas czytania Lud mia\u0142 \u00abuszy zwr\u00f3cone\u00bb (Ne 8, 3) ku Ksi\u0119dze \u015awi\u0119tej, wiedz\u0105c, \u017ce znajduje w jej s\u0142owach sens wydarze\u0144, kt\u00f3re go spotka\u0142y. Reakcj\u0105 na g\u0142oszenie s\u0142owa by\u0142o wzruszenie i p\u0142acz: \u00ab[Lewici czytali z] ksi\u0119gi Prawa Bo\u017cego, dobitnie, z dodaniem obja\u015bnienia, tak \u017ce lud rozumia\u0142 czytanie. Wtedy Nehemiasz, to jest namiestnik, oraz kap\u0142an-pisarz Ezdrasz, jak i lewici, kt\u00f3rzy pouczali lud, rzekli do ca\u0142ego ludu: \u201eTen dzie\u0144 jest po\u015bwi\u0119cony Panu, Bogu waszemu. Nie b\u0105d\u017acie smutni i nie p\u0142aczcie! Ca\u0142y lud bowiem p\u0142aka\u0142, gdy s\u0142ysza\u0142 te s\u0142owa Prawa. [\u2026] Nie b\u0105d\u017acie przygn\u0119bieni, gdy\u017c rado\u015b\u0107 w Panu jest wasz\u0105 ostoj\u0105\u201d\u00bb (Ne 8, 8-10). S\u0142owa te zawieraj\u0105 wielk\u0105 nauk\u0119. Biblia nie mo\u017ce by\u0107 dziedzictwem tylko nielicznych, ani nie mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 zbiorem ksi\u0105g dla kilku os\u00f3b uprzywilejowanych. Biblia nale\u017cy przede wszystkim do ludu zebranego, aby jej s\u0142ucha\u0142 i odnalaz\u0142 si\u0119 w jej S\u0142owie. Cz\u0119sto pojawiaj\u0105 si\u0119 tendencje, kt\u00f3re staraj\u0105 si\u0119 monopolizowa\u0107 \u015bwi\u0119te teksty, przypisuj\u0105c je do pewnych kr\u0119g\u00f3w i wybranych grup. Tak nie mo\u017ce by\u0107. Biblia jest Ksi\u0119g\u0105 Ludu Pana, kt\u00f3ry w s\u0142uchaniu Jego g\u0142osu przechodzi od rozproszenia i podzia\u0142u do jedno\u015bci. S\u0142owo Boga jednoczy wiernych i sprawia, \u017ce staj\u0105 si\u0119 jednym ludem.<\/p>\n
5. W tej jedno\u015bci zrodzonej ze s\u0142uchania, Pasterze maj\u0105 przede wszystkim wielk\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za wyja\u015bnianie i pomoc wszystkim w zrozumieniu Pisma \u015awi\u0119tego. Poniewa\u017c Pismo to jest ksi\u0119g\u0105 ludu, zatem ci, kt\u00f3rzy maj\u0105 powo\u0142anie do pos\u0142ugiwania S\u0142owu, musz\u0105 czu\u0107 siln\u0105 potrzeb\u0119 tego, by wsp\u00f3lnota mia\u0142a dost\u0119p do tego\u017c S\u0142owa. Homilia w szczeg\u00f3lno\u015bci nabiera szczeg\u00f3lnego znaczenia, poniewa\u017c posiada \u00abcharakter niemal sakramentalny\u00bb (Evangelii gaudium, 142). Wprowadzanie w g\u0142\u0119boko\u015bci Bo\u017cego S\u0142owa, u\u017cywaj\u0105c je\u017cyka prostego i odpowiedniego dla tego, kto go s\u0142ucha, pozwala kap\u0142anowi odkry\u0107 r\u00f3wnie\u017c \u00abpi\u0119kno obraz\u00f3w, jakimi pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 Pan, by pobudza\u0107 do praktykowania dobra\u00bb (Evangelii gaudium, 142). To jest duszpasterska okazja, kt\u00f3rej nie mo\u017cna straci\u0107! Dla wielu naszych wiernych jest to jedyna okazja, aby zrozumie\u0107 pi\u0119kno S\u0142owa Bo\u017cego i dojrze\u0107 Jego powi\u0105zania z ich codziennym \u017cyciem. Konieczne jest, aby po\u015bwi\u0119cono odpowiednio du\u017co czasu na przygotowanie homilii. Nie mo\u017cna improwizowa\u0107 komentarza do czyta\u0144 \u015bwi\u0119tych. Od nas, kaznodziej\u00f3w, oczekuje si\u0119 raczej, \u017ce b\u0119dziemy si\u0119 stara\u0107 nie rozci\u0105ga\u0107 ponad miar\u0119 przem\u0105drza\u0142ych homilii lub porusza\u0107 nieodpowiednich argument\u00f3w. Kiedy zatrzymujemy si\u0119 na medytacji oraz modlitwie tekstem \u015bwi\u0119tym, wtedy stajemy si\u0119 zdolni do m\u00f3wienia sercem, aby dotrze\u0107 do serc os\u00f3b, kt\u00f3re s\u0142uchaj\u0105, wyra\u017caj\u0105c istot\u0119 tego, co jest przyjmowane i co przynosi owoc. Nie ustawajmy nigdy w po\u015bwi\u0119caniu Pismu \u015awi\u0119temu czasu i modlitwy, aby zosta\u0142o przyj\u0119te \u00abnie jako s\u0142owo ludzkie, ale – jak jest naprawd\u0119 – jako s\u0142owo Boga\u00bb (1 Tes 2, 13). By\u0142oby dobrze, aby r\u00f3wnie\u017c katecheci, ze wzgl\u0119du na pos\u0142ug\u0119, jak\u0105 pe\u0142ni\u0105, pomagaj\u0105c we wzro\u015bcie wiary, czuli piln\u0105 potrzeb\u0119 odnawiania si\u0119 poprzez blisko\u015b\u0107 i studiowanie Pisma \u015awi\u0119tego, kt\u00f3re u\u0142atwia im prowadzenie prawdziwego dialogu pomi\u0119dzy tymi, kt\u00f3rzy ich s\u0142uchaj\u0105, a S\u0142owem Bo\u017cym.<\/p>\n
6. Zanim Zmartwychwsta\u0142y objawi si\u0119 uczniom zamkni\u0119tym w domu, otwieraj\u0105c ich na poznanie Pisma \u015awi\u0119tego (por. \u0141k 24, 44-45), spotyka si\u0119 On najpierw z dwoma z nich na drodze, kt\u00f3ra prowadzi do Emaus (por. \u0141k 24, 13-35). Ewangelista \u0141ukasz odnotowuje, \u017ce jest to sam dzie\u0144 zmartwychwstania, czyli niedziela. Ci dwaj uczniowie dyskutuj\u0105 o ostatnich wydarzeniach m\u0119ki i \u015bmierci Jezusa. Ich droga naznaczona jest smutkiem i rozczarowaniem po tragicznym ko\u0144cu \u017cycia Jezusa. Pok\u0142adali w Nim nadziej\u0119, jako Mesjaszu-wyzwolicielu, a znale\u017ali si\u0119 w obliczu skandalu Ukrzy\u017cowanego. Zmartwychwsta\u0142y, zbli\u017caj\u0105c si\u0119 dyskretnie, do\u0142\u0105cza si\u0119 i idzie z uczniami, ale oni Go nie rozpoznaj\u0105 (por. w. 16). Po drodze Pan wypytuje ich, zdaj\u0105c sobie spraw\u0119, \u017ce nie zrozumieli znaczenia Jego m\u0119ki i \u015bmierci; nazywa ich \u201enierozumnymi\u201d oraz \u201elud\u017ami o nieskorym do wierzenia sercu\u201d (por. w. 25) \u00abi zaczynaj\u0105c od Moj\u017cesza poprzez wszystkich prorok\u00f3w wyk\u0142ada\u0142 im, co we wszystkich Pismach odnosi\u0142o si\u0119 do Niego\u00bb (w. 27). Chrystus jest pierwszym egzeget\u0105! Pismo \u015awi\u0119te nie tylko przewidzia\u0142o, co mia\u0142o si\u0119 dokona\u0107, ale tak\u017ce sam Zbawiciel chcia\u0142 by\u0107 wierny temu S\u0142owu, aby wyja\u015bni\u0107 t\u0119 jedyn\u0105 histori\u0119 zbawienia, kt\u00f3ra w Chrystusie znajduje swe wype\u0142nienie.<\/p>\n
7. Biblia zatem, b\u0119d\u0105c Pismem \u015awi\u0119tym, m\u00f3wi o Chrystusie i og\u0142asza Go jako tego, kt\u00f3ry musi przej\u015b\u0107 przez cierpienie, aby wej\u015b\u0107 do chwa\u0142y (por. w. 26). Nie jaka\u015b pojedyncza cz\u0119\u015b\u0107 Biblii, ale wszystkie jej Ksi\u0119gi m\u00f3wi\u0105 o Nim. Bez nich Jego \u015bmier\u0107 i zmartwychwstanie s\u0105 nie do odczytania. Oto dlaczego jedno z najstarszych wyzna\u0144 wiary podkre\u015bla, \u00ab\u017ce Chrystus umar\u0142 – zgodnie z Pismem – za nasze grzechy, \u017ce zosta\u0142 pogrzebany, \u017ce zmartwychwsta\u0142 trzeciego dnia, zgodnie z Pismem: i \u017ce ukaza\u0142 si\u0119 Kefasowi\u00bb (1 Kor 15,3-5). Tak te\u017c Pismo \u015awi\u0119te m\u00f3wi o Chrystusie, pozwalaj\u0105c nam wierzy\u0107, \u017ce Jego \u015bmier\u0107 i zmartwychwstanie nie nale\u017c\u0105 do mitologii, ale do historii i s\u0105 w centrum wiary Jego uczni\u00f3w. Wi\u0119\u017a mi\u0119dzy Pismem \u015awi\u0119tym a wiar\u0105 ludzi jest g\u0142\u0119boka. Poniewa\u017c wiara rodzi si\u0119 ze s\u0142uchania, a s\u0142uchanie jest skoncentrowane na s\u0142owie Chrystusa (por. Rz 10, 17), zaproszenie, kt\u00f3re rodzi si\u0119 w tej relacji, staje si\u0119 pilne i wa\u017cne, tak \u017ce wierz\u0105cy musz\u0105 przeznaczy\u0107 czas na s\u0142uchanie S\u0142owa Pana zar\u00f3wno w dzia\u0142aniu liturgicznym, jak i modlitwie oraz refleksji osobistej.<\/p>\n
8. \u201ePodr\u00f3\u017c\u201d Zmartwychwsta\u0142ego z uczniami do Emaus ko\u0144czy si\u0119 posi\u0142kiem. Tajemniczy W\u0119drowiec przyjmuje natarczyw\u0105 pro\u015bb\u0119, kt\u00f3r\u0105 obydwaj uczniowie wypowiedzieli do niego: \u00abZosta\u0144 z nami, gdy\u017c ma si\u0119 ku wieczorowi i dzie\u0144 si\u0119 ju\u017c nachyli\u0142\u00bb (\u0141k 24, 29). Siadaj\u0105 przy stole, Jezus bierze chleb, odmawia b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, \u0142amie go i ofiarowuje uczniom. W tym momencie ich oczy otwieraj\u0105 si\u0119 i rozpoznaj\u0105 go (por. w. 31). Dzi\u0119ki temu opisowi rozumiemy, jak nierozerwalny jest zwi\u0105zek mi\u0119dzy Pismem \u015awi\u0119tym a Eucharysti\u0105. Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II naucza: \u00abKo\u015bci\u00f3\u0142 mia\u0142 zawsze we czci Pisma Bo\u017ce, podobnie jak samo Cia\u0142o Pa\u0144skie, skoro zw\u0142aszcza w Liturgii \u015bw. nie przestaje bra\u0107 i podawa\u0107 wiernym chleb \u017cywota tak ze sto\u0142u s\u0142owa Bo\u017cego, jak i Cia\u0142a Chrystusowego\u00bb (Dei Verbum, 21). Ci\u0105g\u0142e czytanie Pisma \u015awi\u0119tego i uczestnictwo w Eucharystii pozwalaj\u0105 rozpozna\u0107 osoby nale\u017c\u0105ce do siebie nawzajem. Jako chrze\u015bcijanie jeste\u015bmy jednym ludem krocz\u0105cym w historii, jeste\u015bmy silni obecno\u015bci\u0105 Pana po\u015br\u00f3d nas, kt\u00f3ry do nas przemawia i nas karmi. Dzie\u0144 po\u015bwi\u0119cony Biblii nie powinien by\u0107 \u201eraz w roku\u201d, ale w ka\u017cdym dniu roku, poniewa\u017c musimy pilnie sta\u0107 si\u0119 bliscy Pismu \u015awi\u0119temu oraz Zmartwychwsta\u0142emu, kt\u00f3ry nigdy nie przestaje dzieli\u0107 si\u0119 S\u0142owem i Chlebem we wsp\u00f3lnocie wierz\u0105cych. W tym celu musimy wej\u015b\u0107 w blisk\u0105 relacj\u0119 z Pismem \u015awi\u0119tym, w przeciwnym razie nasze serce pozostanie zimne, a oczy zamkni\u0119te, dotkni\u0119te niezliczonymi formami \u015blepoty. Pismo \u015awi\u0119te i sakramenty s\u0105 nieroz\u0142\u0105czne. Kiedy Sakramenty s\u0105 wprowadzane i o\u015bwiecane przez S\u0142owo, ukazuj\u0105 si\u0119 one wyra\u017anie jako cel podr\u00f3\u017cy, w kt\u00f3rej sam Chrystus otwiera umys\u0142 i serce na rozpoznanie swego zbawczego dzia\u0142ania. W tym kontek\u015bcie nie nale\u017cy zapomina\u0107 o nauce p\u0142yn\u0105cej z Ksi\u0119gi Apokalipsy. Oto Pan stoi u drzwi i ko\u0142acze. Je\u015bli kto\u015b us\u0142yszy Jego g\u0142os i drzwi otworzy, wejdzie On do \u015brodka, aby spo\u017cy\u0107 wsp\u00f3lny posi\u0142ek (por. Ap 3, 20). Jezus Chrystus puka do naszych drzwi przez Pismo \u015awi\u0119te; je\u015bli s\u0142uchamy i otwieramy drzwi umys\u0142u i serca, wchodzi On w nasze \u017cycie i z nami zostaje.<\/p>\n
9. W Drugim Li\u015bcie do Tymoteusza, kt\u00f3ry w pewien spos\u00f3b stanowi duchowy testament \u015bw. Paw\u0142a, zaleca on swojemu wiernemu wsp\u00f3\u0142pracownikowi, aby stale korzysta\u0142 z Pisma \u015awi\u0119tego. Aposto\u0142 jest przekonany, \u017ce \u00abwszelkie Pismo od Boga natchnione [jest] i po\u017cyteczne do nauczania, do przekonywania, do poprawiania, do kszta\u0142cenia w sprawiedliwo\u015bci\u00bb (3, 16). To zalecenie Aposto\u0142a Paw\u0142a dla Tymoteusza stanowi podstaw\u0119, na kt\u00f3rej soborowa Konstytucja Dei Verbum zajmuje si\u0119 donios\u0142ym tematem natchnienia Pisma \u015awi\u0119tego, podstaw\u0119, z kt\u00f3rej w szczeg\u00f3lno\u015bci wy\u0142ania si\u0119 cel zbawczy, wymiar duchowy i zasada wcielenia przez Pismo \u015awi\u0119te. Przypominaj\u0105c przede wszystkim zalecenie skierowane przez \u015bw. Paw\u0142a do Tymoteusza, Dei Verbum podkre\u015bla, \u017ce \u00abKsi\u0119gi biblijne w spos\u00f3b pewny, wiernie i bez b\u0142\u0119du ucz\u0105 prawdy, jaka z woli Bo\u017cej mia\u0142a by\u0107 przez Pismo \u015bw. utrwalona dla naszego zbawienia\u00bb (Dei Verbum, 11). Poniewa\u017c pouczaj\u0105 one o zbawieniu przez wiar\u0119 w Chrystusa (por. 2 Tm 3, 15), zawarte w nich prawdy s\u0142u\u017c\u0105 naszemu zbawieniu. Biblia nie jest zbiorem przekaz\u00f3w czy te\u017c kronik historycznych, ale jest ca\u0142kowicie po\u015bwi\u0119cona integralnemu zbawieniu cz\u0142owieka. Niezaprzeczalne historyczne zakorzenienie ksi\u0105g wchodz\u0105cych w sk\u0142ad Pisma \u015awi\u0119tego nie mo\u017ce przys\u0142ania\u0107 pierwotnego celu ich powstania, a mianowicie: naszego zbawienia. Wszystko zmierza ku temu celowi wpisanemu w sam\u0105 natur\u0119 Biblii, kt\u00f3ra jest u\u0142o\u017cona jako historia zbawienia, w kt\u00f3rej B\u00f3g m\u00f3wi i dzia\u0142a, aby spotka\u0107 wszystkich ludzi i ocali\u0107 ich przed z\u0142em i \u015bmierci\u0105. Aby osi\u0105gn\u0105\u0107 ten zbawczy cel, Pismo \u015awi\u0119te pod dzia\u0142aniem Ducha \u015awi\u0119tego przekszta\u0142ca s\u0142owo cz\u0142owieka, zapisane na spos\u00f3b ludzki, w S\u0142owo Bo\u017ce (por. Dei Verbum, 12). Rola Ducha \u015awi\u0119tego w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym jest fundamentalna. Bez Jego dzia\u0142ania ryzyko zamkni\u0119cia si\u0119 w obr\u0119bie samego tekstu pisanego by\u0142oby zawsze wysokie, u\u0142atwiaj\u0105c w ten spos\u00f3b jego interpretacj\u0119 fundamentalistyczn\u0105, od kt\u00f3rej musimy si\u0119 trzyma\u0107 z dala, aby nie zdradzi\u0107 natchnionego, dynamicznego i duchowego charakteru, jaki posiada \u015awi\u0119ty Tekst. Jak m\u00f3wi Aposto\u0142: \u00ablitera bowiem zabija, Duch za\u015b o\u017cywia\u00bb (2 Kor 3, 6). Dlatego Duch \u015awi\u0119ty przekszta\u0142ca Pismo \u015awi\u0119te w \u017cywe S\u0142owo Bo\u017ce, prze\u017cywane i przekazywane w wierze swego \u015bwi\u0119tego ludu.<\/p>\n
10. Dzia\u0142anie Ducha \u015awi\u0119tego dotyczy nie tylko procesu formowania si\u0119 Pisma \u015awi\u0119tego, ale tak\u017ce wp\u0142ywa na tych, kt\u00f3rzy s\u0142uchaj\u0105 Bo\u017cego S\u0142owa. Wa\u017cne jest stwierdzenie Ojc\u00f3w Soboru, wed\u0142ug kt\u00f3rych Pismo \u015awi\u0119te musi by\u0107 \u00abczytane i interpretowane w tym samym Duchu, w jakim zosta\u0142o napisane\u00bb (Dei Verbum, 12). Wraz z Jezusem Chrystusem Objawienie Boga osi\u0105ga swoja pe\u0142ni\u0119; jednak Duch \u015awi\u0119ty kontynuuje swoje dzia\u0142anie. W rzeczywisto\u015bci by\u0142oby ograniczeniem dzia\u0142ania Ducha \u015awi\u0119tego przypisanie Jego akcji tylko do natchnionej przez Boga natury Pisma \u015awi\u0119tego i jego r\u00f3\u017cnych autor\u00f3w. Konieczne jest zatem zaufanie dzia\u0142aniu Ducha \u015awi\u0119tego, kt\u00f3ry nadal realizuje swoj\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 form\u0119 natchnienia, gdy Ko\u015bci\u00f3\u0142 naucza Pisma \u015awi\u0119tego, a Magisterium wyja\u015bnia je w spos\u00f3b autentyczny (por. Dei Verbum, 10), jak r\u00f3wnie\u017c wtedy, gdy ka\u017cdy wierz\u0105cy czyni z niego w\u0142asn\u0105 norm\u0119 duchow\u0105. W tym sensie mo\u017cemy zrozumie\u0107 s\u0142owa Jezusa, gdy do uczni\u00f3w, kt\u00f3rzy potwierdzaj\u0105, \u017ce zrozumieli znaczenie jego przypowie\u015bci, m\u00f3wi: \u00abdlatego ka\u017cdy uczony w Pi\u015bmie, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 uczniem kr\u00f3lestwa niebieskiego, podobny jest do ojca rodziny, kt\u00f3ry ze swego skarbca wydobywa rzeczy nowe i stare\u00bb (Mt 13, 52).<\/p>\n
11. Konstytucja Dei Verbum precyzuje, \u017ce \u00abs\u0142owa Bo\u017ce, j\u0119zykami ludzkimi wyra\u017cone, upodobni\u0142y si\u0119 do mowy ludzkiej, jak niegdy\u015b S\u0142owo Ojca Przedwiecznego, przyj\u0105wszy s\u0142abe cia\u0142o ludzkie, upodobni\u0142o si\u0119 do ludzi\u00bb (Dei Verbum, 13). To tak, jakby powiedzie\u0107, \u017ce Wcielenie S\u0142owa Bo\u017cego nadaje form\u0119 i znaczenie relacji mi\u0119dzy S\u0142owem Bo\u017cym a ludzkim j\u0119zykiem, z jego uwarunkowaniami historycznymi i kulturowymi. W tym wydarzeniu kszta\u0142tuje si\u0119 Tradycja, kt\u00f3ra jest r\u00f3wnie\u017c S\u0142owem Bo\u017cym (por. Dei Verbum, 9). Cz\u0119sto ryzykujemy oddzielenie od siebie Pisma \u015awi\u0119tego i Tradycji, nie rozumiej\u0105c, \u017ce razem s\u0105 one jednym \u017ar\u00f3d\u0142em Objawienia. Pisemny charakter pierwszego nie odbiera mu tego, \u017ce jest w pe\u0142ni \u017cywym s\u0142owem; podobnie jak \u017cywa Tradycja Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ra nieustannie jest przekazywana na przestrzeni wiek\u00f3w z pokolenia na pokolenie, posiada t\u0119 \u015awi\u0119t\u0105 Ksi\u0119g\u0119 jako \u201enajwy\u017csze prawid\u0142o swej wiary\u201d (por. Dei Verbum, 21). Co wi\u0119cej, zanim Pismo \u015awi\u0119te sta\u0142o si\u0119 tekstem pisanym, by\u0142o przekazywane ustnie i utrzymywane przy \u017cyciu przez wiar\u0119 ludu, kt\u00f3ry uzna\u0142 go za swoj\u0105 histori\u0119 i podstaw\u0119 to\u017csamo\u015bci po\u015br\u00f3d wielu innych narod\u00f3w. Dlatego wiara biblijna opiera si\u0119 na \u017cywym S\u0142owie, a nie na jakiej\u015b ksi\u0105\u017cce.<\/p>\n
12. Kiedy Pismo \u015awi\u0119te czytane jest w tym samym Duchu, w kt\u00f3rym zosta\u0142o napisane, pozostaje ono zawsze nowe. Stary Testament nigdy nie jest stary, gdy\u017c jest cz\u0119\u015bci\u0105 Nowego, poniewa\u017c wszystko jest przekszta\u0142cane przez jednego Ducha, kt\u00f3ry daje natchnienie. Ca\u0142y \u015bwi\u0119ty tekst pe\u0142ni funkcj\u0119 prorocz\u0105: nie dotyczy przysz\u0142o\u015bci, ale tera\u017aniejszo\u015bci tych, kt\u00f3rzy s\u0105 karmieni tym S\u0142owem. Sam Jezus wyra\u017anie stwierdza to na pocz\u0105tku swojej pos\u0142ugi: \u00abDzi\u015b spe\u0142ni\u0142y si\u0119 te s\u0142owa Pisma, kt\u00f3re\u015bcie s\u0142yszeli\u00bb (\u0141k 4, 21). Ten, kto codziennie \u017cywi si\u0119 S\u0142owem Bo\u017cym, staje si\u0119, podobnie jak Jezus, wsp\u00f3\u0142czesny ludziom, kt\u00f3rych spotyka. Cz\u0142owiek \u017cywi\u0105cy si\u0119 S\u0142owem nie ma pokusy, by popada\u0107 w bezp\u0142odn\u0105 t\u0119sknot\u0119 za przesz\u0142o\u015bci\u0105, ani w bezcielesne utopie przysz\u0142o\u015bci. Pismo \u015awi\u0119te spe\u0142nia swoje prorocze dzia\u0142anie przede wszystkim w stosunku do tych, kt\u00f3rzy go s\u0142uchaj\u0105. Sprawia, i\u017c odczuwaj\u0105 jednocze\u015bnie s\u0142odycz i gorycz. Na my\u015bl przychodz\u0105 s\u0142owa proroka Ezechiela, gdy zaproszony przez Pana do spo\u017cycia zwoju ksi\u0119gi zwierza si\u0119: \u00abw ustach moich by\u0142 s\u0142odki jak mi\u00f3d\u00bb (Ez 3, 3). R\u00f3wnie\u017c Ewangelista Jan na wyspie Patmos prze\u017cywa to samo, czego do\u015bwiadczy\u0142 Ezechiel, ale dodaje co\u015b bardziej szczeg\u00f3\u0142owego: \u00abw ustach moich [ksi\u0119ga] sta\u0142a si\u0119 s\u0142odka jak mi\u00f3d, a gdy j\u0105 spo\u017cy\u0142em, gorycz\u0105 nape\u0142ni\u0142y si\u0119 moje wn\u0119trzno\u015bci\u00bb (Ap 10, 10). S\u0142odycz S\u0142owa Bo\u017cego zach\u0119ca nas do dzielenia si\u0119 Nim z tymi, kt\u00f3rych spotykamy w naszym \u017cyciu, aby wyrazi\u0107 pewno\u015b\u0107 zawartej w Nim nadziei (por. 1 P 3, 15-16). Z kolei gorycz jest cz\u0119sto oferowana, aby sprawdzi\u0107, jak trudno jest nam \u017cy\u0107 w spos\u00f3b sp\u00f3jny ze S\u0142owem lub do\u015bwiadczy\u0107 Jego odrzucenia, gdy uwa\u017ca si\u0119, i\u017c nie nadaje Ono ju\u017c sensu \u017cyciu. Dlatego konieczne jest, aby nigdy nie przyzwyczaja\u0107 si\u0119 do S\u0142owa Bo\u017cego, ale karmi\u0107 si\u0119 Nim, by coraz g\u0142\u0119biej odkrywa\u0107 i prze\u017cywa\u0107 nasz\u0105 relacj\u0119 z Bogiem i bra\u0107mi.<\/p>\n
13. Kolejn\u0105 prowokacj\u0105 pochodz\u0105c\u0105 z Pisma \u015awi\u0119tego jest ta, kt\u00f3ra dotyczy mi\u0142o\u015bci. S\u0142owo Bo\u017ce nieustannie przypomina nam o mi\u0142osiernej mi\u0142o\u015bci Ojca, kt\u00f3ry prosi swoje dzieci, aby \u017cy\u0142y w mi\u0142o\u015bci. \u017bycie Jezusa jest pe\u0142nym i doskona\u0142ym wyrazem tej Boskiej mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra niczego nie zatrzymuje dla siebie, ale ofiarowuje si\u0119 ka\u017cdemu bezgranicznie. W przypowie\u015bci o ubogim \u0141azarzu znajdujemy cenn\u0105 wskaz\u00f3wk\u0119. Kiedy \u0141azarz i bogacz umieraj\u0105, ten ostatni, widz\u0105c ubogiego na \u0142onie Abrahama, prosi, aby zosta\u0142 wys\u0142any do jego braci, aby ich napomnie\u0107, by \u017cyli oni mi\u0142o\u015bci\u0105 bli\u017aniego i unikn\u0119li jego w\u0142asnych udr\u0119k. Odpowied\u017a Abrahama jest precyzyjna: \u00abMaj\u0105 Moj\u017cesza i Prorok\u00f3w, niech\u017ce ich s\u0142uchaj\u0105!\u00bb (\u0141k 16, 29). S\u0142uchanie Pisma \u015awi\u0119tego, aby czyni\u0107 mi\u0142osierdzie: to jest wielkie wyzwanie, przed kt\u00f3rym stoi nasze \u017cycie. S\u0142owo Bo\u017ce jest w stanie otworzy\u0107 nam oczy, otwieraj\u0105c jednocze\u015bnie drog\u0119 dzielenia si\u0119 i solidarno\u015bci, aby\u015bmy mogli wydosta\u0107 si\u0119 z indywidualizmu, kt\u00f3ry zabiera nam oddech i prowadzi do bezp\u0142odno\u015bci.<\/p>\n
14. Jednym z najbardziej znacz\u0105cych wydarze\u0144 w relacji Jezusa z uczniami jest historia Przemienienia. Jezus idzie na g\u00f3r\u0119, aby modli\u0107 si\u0119 z Piotrem, Jakubem i Janem. Ewangeli\u015bci opisuj\u0105, \u017ce gdy twarz i szata Jezusa rozja\u015bni\u0142y si\u0119 blaskiem, dw\u00f3ch m\u0119\u017cczyzn rozmawia\u0142o z Nim: Moj\u017cesz i Eliasz, kt\u00f3rzy uosabiaj\u0105 Prawo i Prorok\u00f3w, to znaczy Pismo \u015awi\u0119te. Reakcja Piotra na to objawienie jest pe\u0142na radosnego podziwu: \u00abMistrzu, dobrze, \u017ce tu jeste\u015bmy. Postawimy trzy namioty: jeden dla Ciebie, jeden dla Moj\u017cesza i jeden dla Eliasza\u00bb (\u0141k 9, 33). W tym momencie ob\u0142ok okry\u0142 ich cieniem, a uczni\u00f3w ogarn\u0105\u0142 strach. Przemienienie przypomina \u017cydowskie \u015awi\u0119to Namiot\u00f3w, gdy Ezdrasz i Nehemiasz czytaj\u0105 ludziom \u015bwi\u0119ty tekst po powrocie z wygnania. Jednocze\u015bnie wydarzenie to ukazuje chwa\u0142\u0119 Jezusa, przygotowuj\u0105c Uczni\u00f3w na skandal m\u0119ki. Boska chwa\u0142a jest tak\u017ce reprezentowana przez ob\u0142ok otaczaj\u0105cy uczni\u00f3w, symbol obecno\u015bci Pana. To Przemienienie jest podobne do tego, kt\u00f3re wydarza si\u0119 w momencie lektury Pisma \u015awi\u0119tego, kt\u00f3re przekracza siebie, gdy karmi \u017cycie wierz\u0105cych. Jak nam przypomina List Verbum Domini: \u00abw odtwarzaniu zwi\u0105zk\u00f3w mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi sensami Pisma decyduj\u0105ce znaczenie ma uchwycenie przej\u015bcia od litery do ducha. Nie jest to przej\u015bcie automatyczne i spontaniczne; konieczne jest raczej wzniesienie si\u0119 ponad liter\u0119\u00bb (Verbum Domini, 38).<\/p>\n
15. Na drodze przyjmowania S\u0142owa Bo\u017cego towarzyszy nam Matka Pana, uznana za b\u0142ogos\u0142awion\u0105, poniewa\u017c uwierzy\u0142a w spe\u0142nienie tego, co Pan Jej powiedzia\u0142 (por. \u0141k 1, 45). B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo Maryi poprzedza wszystkie b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa og\u0142oszone przez Jezusa ubogim, cierpi\u0105cym, cichym, czyni\u0105cym pok\u00f3j i prze\u015bladowanym, poniewa\u017c jest to warunek konieczny dla ka\u017cdego innego b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa. \u017baden biedny cz\u0142owiek nie jest b\u0142ogos\u0142awiony, poniewa\u017c jest biedny. Staje si\u0119 nim, je\u015bli, podobnie jak Maryja, wierzy w wype\u0142nienie si\u0119 S\u0142owa Bo\u017cego. Przypomina nam o tym wielki ucze\u0144 i mistrz Pisma \u015awi\u0119tego, \u015bwi\u0119ty Augustyn: \u00abkto\u015b po\u015br\u00f3d t\u0142umu, b\u0119d\u0105c szczeg\u00f3lnie rozentuzjazmowanym, zakrzykn\u0105\u0142: \u201eB\u0142ogos\u0142awione \u0142ono, kt\u00f3re Ci\u0119 nosi\u0142o\u201d. A On: \u201eRaczej ci s\u0105 b\u0142ogos\u0142awieni, kt\u00f3rzy s\u0142uchaj\u0105 s\u0142owa Bo\u017cego i strzeg\u0105 go\u201d. To jakby powiedzie\u0107: r\u00f3wnie\u017c moja matka, kt\u00f3r\u0105 ty nazywasz b\u0142ogos\u0142awion\u0105, jest b\u0142ogos\u0142awiona w\u0142a\u015bnie z tego powodu, \u017ce strze\u017ce S\u0142owa Boga, a nie dlatego, \u017ce w niej S\u0142owo sta\u0142o si\u0119 cia\u0142em i zamieszka\u0142o miedzy nami, ale w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce strze\u017ce S\u0142owa samego Boga, przez kt\u00f3re zosta\u0142a stworzona, a kt\u00f3re w niej sta\u0142o si\u0119 cia\u0142em\u00bb (Komentarz do Ewangelii \u015bw. Jana, 10, 3). Niech Niedziela po\u015bwi\u0119cona S\u0142owu sprawi, aby w Ludzie Bo\u017cym wzros\u0142a religijna i bliska znajomo\u015b\u0107 Pisma \u015awi\u0119tego, jak \u015bwi\u0119ty autor naucza\u0142 ju\u017c w dawnych czasach: \u00abS\u0142owo to bowiem jest bardzo blisko ciebie: w twych ustach i w twoim sercu, by\u015b je m\u00f3g\u0142 wype\u0142ni\u0107\u00bb (Pwt 30, 14).<\/p>\n
W Rzymie, u \u015awi\u0119tego Jana na Lateranie, dnia 30 wrze\u015bnia 2019 roku, we wspomnienie \u015awi\u0119tego Hieronima, w 1600. rocznic\u0119 jego \u015bmierci.<\/p>\n
Przypisy.
\n1. Por. AAS 102 (2010), 692-787
\n2. \u00abSakramentalno\u015b\u0107 s\u0142owa staje si\u0119 zatem zrozumia\u0142a przez analogi\u0119 do rzeczywistej obecno\u015bci Chrystusa pod konsekrowanymi postaciami chleba i wina. Przyst\u0119puj\u0105c do o\u0142tarza i uczestnicz\u0105c w Uczcie Eucharystycznej, rzeczywi\u015bcie przyjmujemy w Komunii cia\u0142o i krew Chrystusa. G\u0142oszenie s\u0142owa Bo\u017cego podczas celebracji poci\u0105ga za sob\u0105 uznanie, \u017ce sam Chrystus jest obecny i m\u00f3wi do nas, aby\u015bmy Go przyj\u0119li\u00bb (Verbum Domini, 56).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
LIST APOSTOLSKI W FORMIE MOTU PROPRIO OJCA \u015aWI\u0118TEGO FRANCISZKA APERUIT ILLIS W KT\u00d3RYM USTANAWIA NIEDZIEL\u0118 S\u0141OWA BO\u017bEGO 1. \u00abWtedy o\u015bwieci\u0142 ich umys\u0142y, aby rozumieli Pisma\u00bb (\u0141k 24, 45). To jeden z ostatnich gest\u00f3w, jakie uczyni\u0142 Zmartwychwsta\u0142y Pan, zanim wst\u0105pi\u0142 do nieba. Objawia si\u0119 Uczniom, gdy s\u0105 zgromadzeni, \u0142amie z nimi chleb i otwiera ich umys\u0142y, […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":7432,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-7434","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-warto-wiedziec"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/parafiatokarnia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7434","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/parafiatokarnia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/parafiatokarnia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/parafiatokarnia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/parafiatokarnia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7434"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/parafiatokarnia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7434\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7436,"href":"https:\/\/parafiatokarnia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7434\/revisions\/7436"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/parafiatokarnia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7432"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/parafiatokarnia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7434"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/parafiatokarnia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7434"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/parafiatokarnia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7434"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}