Jest to Or\u0119dzie na L \u015awiatowy Dzie\u0144 Pokoju. W pierwszym, papie\u017c Pawe\u0142 VI skierowa\u0142 do wszystkich lud\u00f3w, nie tylko do katolik\u00f3w, jednoznaczne s\u0142owa: \u00abOstatnie lata historii naszego wieku ukaza\u0142y z ca\u0142\u0105 jasno\u015bci\u0105, \u017ce tylko pok\u00f3j mo\u017ce zapewni\u0107 ludzko\u015bci prawdziwy post\u0119p \u2014 nie za\u015b konflikty mi\u0119dzy agresywnymi nacjonalizmami, nie podboje dokonywane przemoc\u0105, nie represje narzucaj\u0105ce pozorny \u0142ad spo\u0142eczny\u00bb. Przestrzega\u0142 przed \u00abniebezpiecze\u0144stwem, jakim jest przekonanie, \u017ce spor\u00f3w mi\u0119dzynarodowych nie mo\u017cna rozwi\u0105za\u0107 w spos\u00f3b rozumny, to znaczy przez negocjacje oparte na prawie, sprawiedliwo\u015bci i r\u00f3wno\u015bci, a jedynie przez zastosowanie zastraszaj\u0105cej i \u015bmierciono\u015bnej si\u0142y\u00bb. Sprzeciwiaj\u0105c si\u0119 temu, cytowa\u0142 Pacem in terris swego poprzednika \u015bw. Jana XXIII i chwali\u0142 \u00abzmys\u0142 i umi\u0142owanie pokoju opartego na prawdzie, na sprawiedliwo\u015bci, wolno\u015bci i mi\u0142o\u015bci\u00bb[2]<\/a>. Uderza aktualno\u015b\u0107 tych s\u0142\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 dzi\u015b nie mniej wa\u017cne i przynaglaj\u0105ce ni\u017c pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat temu.<\/p>\n Przy tej okazji pragn\u0119 skoncentrowa\u0107 si\u0119 na dzia\u0142aniu bez u\u017cycia przemocy jako stylu polityki pokoju i prosz\u0119 Boga, aby pom\u00f3g\u0142 nam wszystkim kierowa\u0107 si\u0119 rezygnacj\u0105 z przemocy w g\u0142\u0119bi naszych uczu\u0107 i warto\u015bci osobistych. Niech mi\u0142o\u015b\u0107 i wyrzeczenie si\u0119 przemocy inspiruj\u0105 spos\u00f3b, w jaki traktujemy siebie nawzajem w relacjach mi\u0119dzyosobowych, spo\u0142ecznych i mi\u0119dzynarodowych. Kiedy ofiary przemocy potrafi\u0105 oprze\u0107 si\u0119 pokusie zemsty, mog\u0105 by\u0107 najbardziej wiarygodnymi uczestnikami proces\u00f3w budowania pokoju bez przemocy. Oby od szczebla lokalnego i powszedniego a\u017c po \u015bwiatowy wyrzeczenie si\u0119 przemocy sta\u0142o si\u0119 charakterystycznym stylem naszych decyzji, naszych relacji, naszych dzia\u0142a\u0144, polityki we wszystkich jej formach.<\/p>\n Rozbity \u015bwiat<\/p>\n 2. Miniony wiek spustoszy\u0142y dwie straszliwe wojny \u015bwiatowe, grozi\u0142a mu wojna nuklearna oraz wiele innych konflikt\u00f3w, podczas gdy dzisiaj mamy do czynienia niestety ze straszliw\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 w kawa\u0142kach. Trudno doj\u015b\u0107, czy dzi\u015b w \u015bwiecie jest mniej czy wi\u0119cej przemocy, ni\u017c to by\u0142o wczoraj, ani te\u017c czy nowoczesne \u015brodki przekazu oraz mobilno\u015b\u0107 charakteryzuj\u0105ca nasz\u0105 epok\u0119 sprawiaj\u0105, \u017ce jeste\u015bmy bardziej \u015bwiadomi przemocy, czy te\u017c bardziej do niej nawykli.<\/p>\n W ka\u017cdym razie ta przemoc, dokonuj\u0105ca si\u0119 \u00abw kawa\u0142kach\u00bb, na r\u00f3\u017cne sposoby i na r\u00f3\u017cnych poziomach powoduje ogromne cierpienia, kt\u00f3rych jeste\u015bmy \u015bwiadomi: wojny w r\u00f3\u017cnych krajach i na r\u00f3\u017cnych kontynentach; terroryzm, przest\u0119pczo\u015b\u0107 i nieprzewidywalne ataki zbrojne; nadu\u017cycia, kt\u00f3rych ofiarami padaj\u0105 migranci oraz ofiary handlu lud\u017ami; dewastacja \u015brodowiska. W jakim celu? Czy przemoc pozwala osi\u0105gn\u0105\u0107 trwa\u0142e i warto\u015bciowe cele? Czy wszystkim, co zyskuje, nie jest mo\u017ce wywo\u0142anie represji i spirali \u015bmiertelnych konflikt\u00f3w, kt\u00f3re przynosz\u0105 korzy\u015bci jedynie nielicznym \u00abwata\u017ckom\u00bb?<\/p>\n Przemoc nie jest lekarstwem dla naszego rozbitego \u015bwiata. Reagowanie przemoc\u0105 na przemoc prowadzi w najlepszym wypadku do przymusowej migracji i ogromnego cierpienia, poniewa\u017c znaczne zasoby przeznaczane s\u0105 na cele wojskowe zamiast zaspokaja\u0107 codzienne potrzeby ludzi m\u0142odych, rodzin w trudnej sytuacji, os\u00f3b starszych, chorych, zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w \u015bwiata. W najgorszym przypadku mo\u017ce to doprowadzi\u0107 do \u015bmierci fizycznej i duchowej wielu os\u00f3b, je\u015bli nie wr\u0119cz wszystkich.<\/p>\n Dobra Nowina<\/p>\n 3. Jezus r\u00f3wnie\u017c \u017cy\u0142 w czasach przemocy. Naucza\u0142, \u017ce prawdziwym polem bitwy, na kt\u00f3rym mierz\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 przemoc i pok\u00f3j, jest ludzkie serce: \u00abZ wn\u0119trza bowiem, z serca ludzkiego pochodz\u0105 z\u0142e my\u015bli\u00bb (Mk 7, 21). Ale przes\u0142anie Chrystusa, w obliczu tej rzeczywisto\u015bci, daje odpowied\u017a zdecydowanie pozytywn\u0105: niestrudzenie g\u0142osi\u0142 On bezwarunkow\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 Boga, kt\u00f3ry przyjmuje i przebacza, oraz naucza\u0142 swoich uczni\u00f3w, by mi\u0142owali nieprzyjaci\u00f3\u0142 (por. Mt 5, 44) oraz nadstawiali drugi policzek (por. Mt 5, 39). Gdy Jezus uniemo\u017cliwi\u0142 oskar\u017cycielom cudzo\u0142o\u017cnicy jej ukamienowanie (por. J 8, 1-11) oraz kiedy w noc przed \u015bmierci\u0105 nakaza\u0142 Piotrowi schowa\u0107 miecz do pochwy (por. Mt 26, 52) wskaza\u0142 drog\u0119 wyrzeczenia si\u0119 przemocy, i poszed\u0142 ni\u0105 a\u017c do ko\u0144ca, a\u017c po krzy\u017c, przez kt\u00f3ry zaprowadzi\u0142 pok\u00f3j i zniszczy\u0142 wrogo\u015b\u0107 (por. Ef 2, 14-16). Dlatego ten, kto przyjmuje Jezusow\u0105 Dobr\u0105 Nowin\u0119, potrafi rozpozna\u0107 przemoc, kt\u00f3r\u0105 nosi w sobie i pozwala, by uleczy\u0142o go Bo\u017ce mi\u0142osierdzie, przez co staje si\u0119 z kolei narz\u0119dziem pojednania, zgodnie z wezwaniem \u015bw. Franciszka z Asy\u017cu: \u00abJak ustami g\u0142osicie pok\u00f3j, tak a nawet jeszcze bardziej miejcie go w sercach waszych\u00bb[3]<\/a>.<\/p>\n By\u0107 prawdziwymi uczniami Jezusa dzi\u015b oznacza tak\u017ce przyj\u0105\u0107 Jego propozycj\u0119 wyrzeczenia si\u0119 przemocy. Jest ona \u2014 jak stwierdzi\u0142 m\u00f3j poprzednik Benedykt XVI \u2014 \u00abrealistyczna, poniewa\u017c wynika z uznania, \u017ce na \u015bwiecie jest zbyt wiele przemocy, zbyt wiele niesprawiedliwo\u015bci, a zatem nie da si\u0119 przezwyci\u0119\u017cy\u0107 tej sytuacji inaczej, jak tylko daj\u0105c wi\u0119cej mi\u0142o\u015bci, wi\u0119cej dobra. Owo\u00a0 \u2018wi\u0119cej\u2019 pochodzi od Boga\u00bb[4]<\/a>. I doda\u0142 z moc\u0105: \u00abOdrzucenie przemocy nie jest dla chrze\u015bcijan posuni\u0119ciem czysto taktycznym, ale sposobem bycia osoby, postaw\u0105 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry jest tak bardzo przekonany o mi\u0142o\u015bci Bo\u017cej i o Jego mocy, \u017ce nie boi si\u0119 walczy\u0107 ze z\u0142em jedynie broni\u0105 mi\u0142o\u015bci i prawdy. Mi\u0142o\u015b\u0107 nieprzyjaci\u00f3\u0142 jest zacz\u0105tkiem \u2018rewolucji chrze\u015bcija\u0144skiej\u2019\u00bb[5]<\/a>. S\u0142usznie Ewangelia nakazuj\u0105ca mi\u0142owa\u0107 naszych nieprzyjaci\u00f3\u0142 (\u0141k 6, 27), jest uwa\u017cana za \u00abmagna charta chrze\u015bcija\u0144skiego niestosowania przemocy, kt\u00f3re nie polega na kapitulacji w obliczu z\u0142a (\u2026), ale na odpowiadaniu na z\u0142o dobrem (por. Rz 12, 17-21), co pozwala przerwa\u0107 \u0142a\u0144cuch niesprawiedliwo\u015bci\u00bb[6]<\/a>.<\/p>\n Mocniejsze ni\u017c przemoc<\/p>\n 4. Rezygnacja z przemocy bywa rozumiana jako poddanie si\u0119, niezaanga\u017cowanie i bierno\u015b\u0107, ale w rzeczywisto\u015bci tak nie jest. Gdy Matka Teresa otrzyma\u0142a Pokojow\u0105 Nagrod\u0119 Nobla w 1979 r., wyra\u017anie sformu\u0142owa\u0142a swoje przes\u0142anie o czynnym niestosowaniu przemocy: \u00abW naszej rodzinie nie potrzebujemy bomb i broni, niszczenia, by zaprowadza\u0107 pok\u00f3j, ale jedynie bycia razem, mi\u0142owania si\u0119 nawzajem (\u2026). I b\u0119dziemy zdolni przezwyci\u0119\u017cy\u0107 wszelkie z\u0142o, kt\u00f3re jest w \u015bwiecie\u00bb[7]<\/a>. Si\u0142a broni jest bowiem zwodnicza. \u00abGdy handlarze broni\u0105 prowadz\u0105 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107, biedni tw\u00f3rcy pokoju po to tylko, by pom\u00f3c jakiej\u015b osobie, innej, jeszcze innej i jeszcze innej, oddaj\u0105 \u017cycie\u00bb. Dla tych czyni\u0105cych pok\u00f3j Matka Teresa jest \u00absymbolem, ikon\u0105 naszych czas\u00f3w\u00bb[8]<\/a>. We wrze\u015bniu tego roku z wielk\u0105 rado\u015bci\u0105 og\u0142osi\u0142em j\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105. Wyrazi\u0142em uznanie dla jej gotowo\u015bci s\u0142u\u017cenia wszystkim przez \u00abprzyjmowanie i obron\u0119 ludzkiego \u017cycia, zar\u00f3wno nienarodzonego, jak i opuszczonego i odrzuconego. (\u2026) Pochyla\u0142a si\u0119 nad osobami wycie\u0144czonymi, umieraj\u0105cymi na poboczach dr\u00f3g, uznaj\u0105c godno\u015b\u0107, jak\u0105 obdarzy\u0142 je B\u00f3g; m\u00f3wi\u0142a mo\u017cnym ziemi, aby uznali swoje winy za zbrodnie \u2014 za zbrodnie! \u2014 ub\u00f3stwa, kt\u00f3re sami stworzyli\u00bb[9]<\/a>. W odpowiedzi na to, jej misj\u0105 \u2014 a pod tym wzgl\u0119dem reprezentuje tysi\u0105ce, a wr\u0119cz miliony os\u00f3b \u2014 jest wielkoduszne i pe\u0142ne po\u015bwi\u0119cenia wychodzenie na spotkanie ofiar, dotykanie i opatrywanie ka\u017cdego poranionego cia\u0142a, leczenie wszelkiego z\u0142amanego \u017cycia.<\/p>\n Walka bez przemocy prowadzona stanowczo i konsekwentnie przynios\u0142a imponuj\u0105ce rezultaty. Na zawsze pozostan\u0105 w pami\u0119ci sukcesy osi\u0105gni\u0119te przez Mahatm\u0119 Gandhiego i Khana Abdula Ghaffara Khana w wyzwoleniu Indii oraz Martina Luthera Kinga w kampanii przeciwko dyskryminacji rasowej. Szczeg\u00f3lnie kobiety s\u0105 cz\u0119sto przyw\u00f3dczyniami walki bez przemocy, jak na przyk\u0142ad, Leymah Gbowee oraz tysi\u0105ce liberyjskich kobiet, kt\u00f3re organizowa\u0142y spotkania modlitewne i pokojowe protesty (pray-ins), i doprowadzi\u0142y do negocjacji na wysokim szczeblu, aby po\u0142o\u017cy\u0107 kres drugiej wojnie domowej w Liberii.<\/p>\n Nie mo\u017cemy r\u00f3wnie\u017c zapomina\u0107 o epokowej dekadzie, kt\u00f3ra zako\u0144czy\u0142a si\u0119 upadkiem re\u017cim\u00f3w komunistycznych w Europie. Wsp\u00f3lnoty chrze\u015bcija\u0144skie przyczyni\u0142y si\u0119 do tego przez wytrwa\u0142\u0105 modlitw\u0119 i odwa\u017cne dzia\u0142anie. Szczeg\u00f3lne znaczenie mia\u0142a pos\u0142uga i nauczanie \u015bw. Jana Paw\u0142a II. Zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad wydarzeniami z 1989 r. w encyklice Centesimus annus (1991 r.), m\u00f3j poprzednik wskaza\u0142, \u017ce epokowa zmiana w \u017cyciu lud\u00f3w, narod\u00f3w i pa\u0144stw dokonuje si\u0119 poprzez \u00abwalk\u0119 pokojow\u0105, kt\u00f3ra pos\u0142uguje si\u0119 jedynie broni\u0105 prawdy i sprawiedliwo\u015bci\u00bb[10]<\/a>. Ta droga przemian politycznych wiod\u0105ca do pokoju by\u0142a mo\u017cliwa po cz\u0119\u015bci dzi\u0119ki \u00abwysi\u0142kowi ludzi, kt\u00f3rzy nie uciekali si\u0119 do przemocy, za\u015b odmawiaj\u0105c konsekwentnie ust\u0105pienia przed pot\u0119g\u0105 si\u0142y, zawsze umieli znale\u017a\u0107 skuteczne formy \u015bwiadczenia o prawdzie\u00bb. I stwierdzi\u0142: \u00abNiech ludzie naucz\u0105 si\u0119 walczy\u0107 o sprawiedliwo\u015b\u0107 bez uciekania si\u0119 do przemocy, wyrzekaj\u0105c si\u0119 walki klas w sporach wewn\u0119trznych i wojny w konfliktach mi\u0119dzynarodowych\u00bb[11]<\/a>.<\/p>\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 we wprowadzanie w \u017cycie odrzucaj\u0105cych przemoc strategii, kt\u00f3re maj\u0105 na celu umacnianie pokoju w wielu krajach, zach\u0119caj\u0105c nawet najbardziej brutalne strony do wysi\u0142k\u00f3w na rzecz budowy sprawiedliwego i trwa\u0142ego pokoju.<\/p>\n Ten wysi\u0142ek na rzecz ofiar niesprawiedliwo\u015bci i przemocy nie jest wy\u0142\u0105cznym dziedzictwem Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, ale w\u0142a\u015bciwy jest wielu tradycjom religijnym, dla kt\u00f3rych \u00abwsp\u00f3\u0142czucie i rezygnacja z przemocy s\u0105 istotne i wskazuj\u0105 drog\u0119 \u017cycia\u00bb[12]<\/a>. Powtarzam stanowczo: \u00ab\u017badna religia nie jest terrorystyczna\u00bb[13]<\/a>. Przemoc jest zniewa\u017caniem imienia Boga[14]<\/a>. Nigdy nie przestaniemy powtarza\u0107: \u00abImi\u0119 Boga nigdy nie mo\u017ce usprawiedliwia\u0107 przemocy. Tylko pok\u00f3j jest \u015bwi\u0119ty, a nie wojna!\u00bb[15]<\/a>.<\/p>\n Domowe \u017ar\u00f3d\u0142a polityki wyrzekaj\u0105cej si\u0119 przemocy<\/p>\n 5. Je\u015bli przemoc bierze pocz\u0105tek w ludzkim sercu, to bardzo wa\u017cne jest chodzenie drog\u0105 niestosowania przemocy przede wszystkim w obr\u0119bie rodziny. Jest to sk\u0142adnik rado\u015bci, jak\u0105 daje mi\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 przedstawi\u0142em w marcu tego roku w adhortacji apostolskiej Amoris laetitia, na zako\u0144czenie dw\u00f3ch lat refleksji Ko\u015bcio\u0142a na temat ma\u0142\u017ce\u0144stwa i rodziny. Rodzina jest niezb\u0119dnym \u00abtyglem\u00bb, dzi\u0119ki kt\u00f3remu ma\u0142\u017conkowie, rodzice i dzieci, bracia i siostry ucz\u0105 si\u0119 porozumiewa\u0107 ze sob\u0105 oraz bezinteresownie troszczy\u0107 si\u0119 o siebie nawzajem oraz gdzie tarcia lub nawet konflikty musz\u0105 by\u0107 przezwyci\u0119\u017cane nie przy pomocy si\u0142y, lecz poprzez dialog, szacunek, szukanie dobra innych, mi\u0142osierdzie i przebaczenie[16]<\/a>. Z wn\u0119trza rodziny rado\u015b\u0107 p\u0142yn\u0105ca z mi\u0142o\u015bci rozprzestrzenia si\u0119 w \u015bwiecie i promieniuje na ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo[17]<\/a>. Ponadto etyka braterstwa i pokojowego wsp\u00f3\u0142\u017cycia os\u00f3b i narod\u00f3w nie mo\u017ce opiera\u0107 si\u0119 na logice strachu, przemocy i zamkni\u0119cia, ale jej podstaw\u0105 musi by\u0107 odpowiedzialno\u015b\u0107, szacunek i szczery dialog. W zwi\u0105zku z tym kieruj\u0119 apel o rozbrojenie, a tak\u017ce o zakaz i likwidacj\u0119 broni j\u0105drowej: zastraszanie nuklearne i gro\u017aba gwarantowanego wzajemnego zniszczenia nie mog\u0105 by\u0107 podstaw\u0105 tego rodzaju etyki[18]<\/a>. R\u00f3wnie \u017carliwie b\u0142agam o powstrzymanie przemocy domowej oraz nadu\u017cy\u0107 w stosunku do kobiet i dzieci.<\/p>\n Jubileusz Mi\u0142osierdzia, kt\u00f3ry zako\u0144czy\u0142 si\u0119 w listopadzie bie\u017c\u0105cego roku, by\u0142 zach\u0119t\u0105 do spojrzenia w g\u0142\u0105b naszych serc i pozwolenia, aby do nich wkroczy\u0142o mi\u0142osierdzie Boga. Rok Jubileuszowy sprawi\u0142, \u017ce u\u015bwiadomili\u015bmy sobie, jak bardzo liczne i r\u00f3\u017cne od siebie s\u0105 osoby i grupy spo\u0142eczne, kt\u00f3re traktuje si\u0119 z oboj\u0119tno\u015bci\u0105, padaj\u0105 ofiarami niesprawiedliwo\u015bci i doznaj\u0105 przemocy. S\u0105 one cz\u0119\u015bci\u0105 naszej \u00abrodziny\u00bb, s\u0105 naszymi bra\u0107mi i siostrami. Dlatego polityka wyrzeczenia si\u0119 przemocy musi zaczyna\u0107 si\u0119 w murach domowych, aby nast\u0119pnie rozprzestrzenia\u0107 si\u0119 na ca\u0142\u0105 rodzin\u0119 ludzk\u0105. \u00abPrzyk\u0142ad \u015bwi\u0119tej Teresy z Lisieux zach\u0119ca nas do praktykowania ma\u0142ej drogi mi\u0142o\u015bci, by nie przegapi\u0107 okazji do dobrego s\u0142owa, u\u015bmiechu, ka\u017cdego ma\u0142ego gestu, zasiewaj\u0105cego pok\u00f3j i przyja\u017a\u0144. Na ekologi\u0119 integraln\u0105 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c proste codzienne gesty, prze\u0142amuj\u0105ce logik\u0119 przemocy, wyzysku, egoizmu\u00bb[19]<\/a>.<\/p>\n Moja zach\u0119ta<\/p>\n 6. Budowanie pokoju przez czynne wyrzeczenie si\u0119 przemocy jest konieczne i zgodne z nieustannymi wysi\u0142kami Ko\u015bcio\u0142a w celu ograniczenia u\u017cycia si\u0142y poprzez normy moralne, jego udzia\u0142 w pracach instytucji mi\u0119dzynarodowych oraz dzi\u0119ki kompetentnemu wk\u0142adowi wielu chrze\u015bcijan w prace ustawodawcze na wszystkich poziomach. Sam Jezus podsuwa nam \u00abpodr\u0119cznik\u00bb tej strategii budowania pokoju w tak zwanym Kazaniu na G\u00f3rze. Osiem B\u0142ogos\u0142awie\u0144stw (por. Mt 5, 3-10) nakre\u015bla profil osoby, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cemy nazwa\u0107 b\u0142ogos\u0142awion\u0105, dobr\u0105 i autentyczn\u0105. Jezus m\u00f3wi: b\u0142ogos\u0142awieni cisi, mi\u0142osierni, wprowadzaj\u0105cy pok\u00f3j, czystego serca, ci, kt\u00f3rzy \u0142akn\u0105 i pragn\u0105 sprawiedliwo\u015bci.<\/p>\n Jest to r\u00f3wnie\u017c program i wyzwanie dla zwierzchnik\u00f3w politycznych i religijnych, zwierzchnik\u00f3w instytucji mi\u0119dzynarodowych, szef\u00f3w przedsi\u0119biorstw oraz medi\u00f3w ca\u0142ego \u015bwiata: stosowanie B\u0142ogos\u0142awie\u0144stw w sposobie wype\u0142niania swoich obowi\u0105zk\u00f3w. Wyzwanie, by budowali spo\u0142ecze\u0144stwo, wsp\u00f3lnot\u0119 lub przedsi\u0119biorstwo, za kt\u00f3re s\u0105 odpowiedzialni, stylem czyni\u0105cych pok\u00f3j; by okazywali mi\u0142osierdzie, wyrzekaj\u0105c si\u0119 odrzucania ludzi, niszczenia \u015brodowiska i ch\u0119ci zwyci\u0119stwa za wszelk\u0105 cen\u0119. Wymaga to gotowo\u015bci do \u00abprzyj\u0119cia konfliktu, rozwi\u0105zania go i przemienienia w ogniwo nowego procesu\u00bb[20]<\/a>. Dzia\u0142anie w ten spos\u00f3b oznacza wyb\u00f3r solidarno\u015bci jako stylu tworzenia historii i budowania przyja\u017ani spo\u0142ecznej. Czynne odrzucenie przemocy jest sposobem pokazania, \u017ce jedno\u015b\u0107 jest naprawd\u0119 silniejsza i bardziej owocna ni\u017c konflikt. Wszystko na \u015bwiecie jest \u015bci\u015ble ze sob\u0105 powi\u0105zane[21]<\/a>. Oczywi\u015bcie, mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107, \u017ce r\u00f3\u017cnice b\u0119d\u0105 rodzi\u0107 zatargi: rozwi\u0105zujmy je w spos\u00f3b konstruktywny, bez przemocy, aby \u00abnapi\u0119cia i r\u00f3\u017cnice mog\u0142y tworzy\u0107 wielorak\u0105 jedno\u015b\u0107 rodz\u0105c\u0105 nowe \u017cycie\u00bb, zachowuj\u0105c \u00abcenn\u0105 konstruktywno\u015b\u0107 dw\u00f3ch przeciwstawnych biegun\u00f3w\u00bb[22]<\/a>.<\/p>\n Zapewniam, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki b\u0119dzie wspiera\u0142 wszelkie pr\u00f3by budowania pokoju tak\u017ce poprzez aktywne i tw\u00f3rcze wyrzeczenie si\u0119 przemocy. 1 stycznia 2017 r. rozpocznie dzia\u0142alno\u015b\u0107 nowa Dykasteria ds. Integralnego Rozwoju Cz\u0142owieka, kt\u00f3ra pomo\u017ce Ko\u015bcio\u0142owi coraz bardziej skutecznie promowa\u0107 \u00abbezcenne dobra, jakimi s\u0105 sprawiedliwo\u015b\u0107, pok\u00f3j i ochrona stworzenia\u00bb oraz troska o migrant\u00f3w, \u00abpotrzebuj\u0105cych, chorych i wy\u0142\u0105czonych, zepchni\u0119tych na margines i ofiary konflikt\u00f3w zbrojnych oraz katastrof naturalnych, wi\u0119\u017ani\u00f3w, bezrobotnych i ofiary wszelkich form niewolnictwa i tortur\u00bb[23]<\/a>. Ka\u017cde dzia\u0142anie w tym kierunku, nawet skromne, przyczynia si\u0119 do budowania \u015bwiata wolnego od przemocy, co stanowi pierwszy krok w kierunku sprawiedliwo\u015bci i pokoju.<\/p>\n Na zako\u0144czenie<\/p>\n 7. Zgodnie z tradycj\u0105 podpisuj\u0119 to or\u0119dzie 8 grudnia, w uroczysto\u015b\u0107 Niepokalanego Pocz\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny. Maryja jest Kr\u00f3low\u0105 Pokoju. Kiedy narodzi\u0142 si\u0119 Jej Syn, anio\u0142owie wielbili Boga i \u017cyczyli pokoju ludziom dobrej woli (por. \u0141k 2, 14). Pro\u015bmy Maryj\u0119 Pann\u0119, by by\u0142a nasz\u0105 przewodniczk\u0105.<\/p>\n \u00abWszyscy pragniemy pokoju; tak wiele os\u00f3b buduje go ka\u017cdego dnia poprzez ma\u0142e gesty; wielu cierpi i z cierpliwo\u015bci\u0105 znosi trud tak licznych usi\u0142owa\u0144, by go budowa\u0107\u00bb[24]<\/a>. W\u00a0 2017 r. starajmy si\u0119, poprzez modlitw\u0119 i dzia\u0142ania, stawa\u0107 si\u0119 lud\u017ami, kt\u00f3rzy wygnali przemoc ze swego serca, s\u0142\u00f3w i gest\u00f3w oraz budowa\u0107 wsp\u00f3lnoty bez przemocy, kt\u00f3re troszcz\u0105 si\u0119 o wsp\u00f3lny dom. \u00abNic nie jest niemo\u017cliwe, je\u015bli zwracamy si\u0119 do Boga w modlitwie. Wszyscy mog\u0105 by\u0107 tw\u00f3rcami pokoju\u00bb[25]<\/a>.<\/p>\n Watykan, 8 grudnia 2016 r.<\/p>\n _______________________________________<\/p>\n [1]<\/a> Adhort. apost. Evangelii gaudium, 228.<\/p>\n [2]<\/a> Or\u0119dzie w sprawie obchod\u00f3w \u015awiatowego Dnia Pokoju, 1 stycznia 1968 r.<\/p>\n [3]<\/a> Relacja trzech towarzyszy, 58, 4:\u00a0 \u0179r\u00f3d\u0142a franciszka\u0144skie, red. R. Prejs i Z. Kijas, Krak\u00f3w 2005 r., s. 1496.<\/p>\n [4]<\/a> Rozwa\u017canie przed modlitw\u0105 Anio\u0142 Pa\u0144ski, 18 lutego 2007 r.: \u00abL\u2019Osservatore Romano\u00bb, wyd. polskie, n. 4\/2007, s. 57.<\/p>\n [5]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n [6]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n [7]<\/a> Mother Teresa \u2014\u00a0 Nobel Lecture, 11 December, 1979.<\/p>\n [8]<\/a> Rozwa\u017canie, \u00abDroga pokoju\u00bb, Kaplica w Domu \u015bw. Marty, 19 listopada 2015 r.<\/p>\n [9]<\/a> Homilia wyg\u0142oszona podczas Mszy \u015bw. kanonizacyjnej b\u0142. Matki Teresy z Kalkuty, 4 wrze\u015bnia 2016 r.: \u00abL\u2019Osservatore Romano\u00bb, wyd. polskie, n. 9\/2016, s. 10.<\/p>\n [10]<\/a> N. 23.<\/p>\n [11]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n [12]<\/a> Przem\u00f3wienie do przedstawicieli r\u00f3\u017cnych religii, 3 listopada 2016 r.: \u00abL\u2019Osservatore Romano\u00bb, wyd. polskie, n. 12\/2016, s. 41.<\/p>\n [13]<\/a> Przem\u00f3wienie do uczestnik\u00f3w iii \u015awiatowego Spotkania\u00a0 Ruch\u00f3w Ludowych, 5 listopada 2016 r.<\/p>\n [14]<\/a> Por. Przem\u00f3wienie podczas spotkania z szejkiem muzu\u0142man\u00f3w Kaukazu oraz przedstawicielami innych wsp\u00f3lnot religijnych, Baku, 2 pa\u017adziernika 2016 r.: \u00abL\u2019Osservatore Romano\u00bb, wyd. polskie, n. 10\/2016, ss. 27-28.<\/p>\n [15]<\/a> Przem\u00f3wienie w Asy\u017cu, 20 wrze\u015bnia 2016 r.<\/p>\n [16]<\/a> Por. adhort. apost. Amoris laetitia, 90-130.<\/p>\n [17]<\/a> Por. tam\u017ce, 133. 194. 234.<\/p>\n [18]<\/a> Por. przes\u0142anie z okazji mi\u0119dzynarodowej konferencji po\u015bwi\u0119conej skutkom u\u017cycia broni atomowej dla ludzko\u015bci, 7 grudnia 2014 r.: \u00abL\u2019Osservatore Romano\u00bb, wyd. polskie, n. 1\/2015, s. 31.<\/p>\n [19]<\/a> Enc. Laudato si\u2019, 230.<\/p>\n [20]<\/a> Adhort. apost. Evangelii gaudium, 227.<\/p>\n [21]<\/a> Por. enc. Laudato si\u2019, 16. 117. 138.<\/p>\n [22]<\/a> Adhort. apost. Evangelii gaudium, 228.<\/p>\n [23]<\/a> List apostolski w formie motu proprio, kt\u00f3rym ustanawia si\u0119 Dykasteri\u0119 ds. Integralnego Rozwoju Cz\u0142owieka, 17 sierpnia 2016 r.<\/p>\n![\"franciscus\"](\"https:\/\/parafiatokarnia.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/08\/franciscus.jpg\")
<\/a><\/p>\n